Follow
← Back

Metabolic health / चयापचय स्वास्थ्य

Sugar (Diabetes)चिनी रोग (मधुमेह)

Diabetes is a group of conditions in which blood glucose stays too high because insulin is absent, insufficient or not used effectively.इन्सुलिन नहुनु, कम हुनु वा प्रभावकारी प्रयोग नहुँदा रगतमा ग्लुकोज धेरै रहने अवस्थाहरूलाई मधुमेह भनिन्छ।

Original medical diagram for Sugar (Diabetes)

On this pageयस पृष्ठमा

How this page is writtenयो पृष्ठ कसरी लेखिएको हो

Written in plain language by the NepalDoc team for general education.

यो पृष्ठ नेपालडक टोलीले सामान्य शिक्षाका लागि सरल भाषामा लेखेको हो।

Clinical review: pending

Clinical review: pending — this page has not yet been signed off by a named clinician. When a review happens, the reviewer’s name and the date will appear here.

क्लिनिकल समीक्षा बाँकी छ — यो पृष्ठ अझै नाम तोकिएका चिकित्सकबाट स्वीकृत भएको छैन। समीक्षा भएपछि समीक्षकको नाम र मिति यहाँ देखिनेछ।

What it isयो के हो

Diabetes is a group of conditions in which blood glucose stays too high because insulin is absent, insufficient or not used effectively. Main types include type 1, type 2, diabetes during pregnancy and less common secondary or inherited forms.

इन्सुलिन नहुनु, कम हुनु वा प्रभावकारी प्रयोग नहुँदा रगतमा ग्लुकोज धेरै रहने अवस्थाहरूलाई मधुमेह भनिन्छ। मुख्य प्रकार टाइप १, टाइप २, गर्भावस्थाको मधुमेह र कम देखिने दोस्रो वा वंशाणुगत रूप हुन्।

Warning signsचेतावनी संकेतहरू

Thirst, frequent urination, tiredness, blurred vision, slow-healing wounds or unexplained weight change may occur; some people have no symptoms.

तिर्खा, बारम्बार पिसाब, थकान, दृष्टि धमिलो, घाउ ढिलो निको वा कारणबिनाको तौल परिवर्तन हुन सक्छ; केहीमा लक्षण हुँदैन।

Causes & risk factorsकारण र जोखिमका कारक

Type 1 involves immune damage to insulin-making cells; type 2 develops through insulin resistance and reduced insulin production. Family history, age, excess body fat, low activity, prior pregnancy-related diabetes and some medicines or illnesses can raise risk.

टाइप १ मा प्रतिरक्षा प्रणालीले इन्सुलिन बनाउने कोषलाई क्षति गर्छ; टाइप २ मा इन्सुलिन प्रतिरोध र उत्पादन घट्छ। पारिवारिक इतिहास, उमेर, बढी शरीर बोसो, कम गतिविधि, गर्भावस्थाको मधुमेह र केही औषधि वा रोगले जोखिम बढाउन सक्छ।

When to see a doctorकहिले डाक्टर भेट्ने

See a doctor for possible symptoms, high test readings, pregnancy-related risk or regular diabetes review. Urgent care is needed for vomiting, deep or rapid breathing, severe dehydration, confusion, fainting or very low-glucose symptoms. For low blood sugar, follow the 15-15 steps in the First Aid room's Low blood sugar tile.

सम्भावित लक्षण, परीक्षणमा उच्च मात्रा, गर्भावस्थाको जोखिम वा नियमित मधुमेह जाँचका लागि डाक्टर भेट्नुहोस्। बान्ता, गहिरो वा छिटो सास, धेरै निर्जलीकरण, अलमल, बेहोस वा धेरै कम ग्लुकोजका लक्षणमा तुरुन्त उपचार चाहिन्छ। रगतमा चिनी कम भए प्राथमिक उपचार कक्षको “रगतमा चिनी कम हुनु” टाइलका १५-१५ कदमहरू अपनाउनुहोस्।

How it is diagnosedकसरी निदान गरिन्छ

Doctors use laboratory blood-glucose tests, sometimes repeated, and may assess kidneys, eyes, feet, blood pressure and cholesterol.

डाक्टरले ल्याबको रगत ग्लुकोज परीक्षण, कहिलेकाहीँ दोहोर्याएर, गर्छन् र मिर्गौला, आँखा, खुट्टा, रक्तचाप र कोलेस्ट्रोल जाँच्न सक्छन्।

Treatment overviewउपचारको सामान्य जानकारी

Care may include food planning, activity, glucose monitoring, education and clinician-prescribed medicine or insulin based on type and need.

उपचारमा खानाको योजना, गतिविधि, ग्लुकोज निगरानी, शिक्षा र प्रकार तथा आवश्यकताअनुसार चिकित्सकले दिएको औषधि वा इन्सुलिन पर्न सक्छ।

Living with itयससँग जीवन बिताउने

Keep follow-up appointments, take clinician-prescribed treatment as directed, and note changes in symptoms. Ask what food, movement, sleep and daily routines are safe for you; the Diet & Nutrition hub offers practical starting points.

फलो-अपमा जानुहोस्, चिकित्सकले दिएको उपचार निर्देशनअनुसार लिनुहोस् र लक्षणमा आएको परिवर्तन ध्यान दिनुहोस्। आफ्नो लागि कुन खाना, गतिविधि, निद्रा र दैनिक बानी सुरक्षित छन् भनेर सोध्नुहोस्; आहार तथा पोषण केन्द्रमा व्यावहारिक सुरुआती मार्गदर्शन छ।

Preventionरोकथाम

Type 1 is not currently preventable; many people can lower type 2 risk through sustainable activity, balanced food, healthy weight and checkups.

टाइप १ हाल रोक्न सकिँदैन; नियमित गतिविधि, सन्तुलित खाना, स्वस्थ तौल र जाँचले टाइप २ को जोखिम घटाउन सकिन्छ।

Myths vs factsभ्रम र तथ्य

Myth: bitter gourd alone can cure diabetes. Fact: no single food cures diabetes. Bitter gourd may be part of a varied diet, but it does not replace monitoring or clinician-directed treatment.

भ्रम: करेला मात्रै खाए मधुमेह निको हुन्छ। तथ्य: कुनै एउटै खानाले मधुमेह निको पार्दैन। करेला विविध खानाको भाग हुन सक्छ, तर निगरानी वा चिकित्सकले तय गरेको उपचारको विकल्प होइन।

Find a specialistविशेषज्ञ खोज्नुहोस्

Frequently asked questionsबारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

Is diabetes curable?के मधुमेह निको हुन्छ?

Type 1 diabetes does not currently have a cure. Some people with type 2 diabetes may reach remission, but continued monitoring and follow-up still matter.

टाइप १ मधुमेहको हाल उपचारबाट पूर्ण निको हुने उपाय छैन। टाइप २ भएका केही व्यक्तिमा remission हुन सक्छ, तर निरन्तर निगरानी र फलो-अप अझै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

Can symptoms alone confirm it?लक्षणले मात्र पुष्टि गर्न सक्छ?

No. A clinician combines the history and examination with appropriate tests when needed.

सक्दैन। चिकित्सकले इतिहास र जाँचलाई आवश्यक परे उपयुक्त परीक्षणसँग जोड्छन्।

Can lifestyle changes replace treatment?जीवनशैली परिवर्तनले उपचारको ठाउँ लिन सक्छ?

Healthy food, activity, sleep and avoiding tobacco can support care, but they do not replace prescribed treatment or follow-up.

स्वस्थ खाना, गतिविधि, निद्रा र सुर्तीबाट टाढा रहनुले हेरचाहलाई सहयोग गर्छ, तर चिकित्सकले दिएको उपचार वा फलो-अपको विकल्प होइन।

What should I bring to an appointment?डाक्टर भेट्दा के लैजाने?

Bring a symptom timeline, current medicines and supplements, allergies, and any relevant test results or home readings.

लक्षण कहिलेदेखि सुरु भयो भन्ने विवरण, चलिरहेका औषधि र supplement, allergy तथा सम्बन्धित परीक्षण नतिजा वा घरमा नापेको विवरण लैजानुहोस्।

Informational only — not medical adviceजानकारीका लागि मात्र — चिकित्सकीय सल्लाह होइन

यो मार्गदर्शन सामान्य शिक्षाका लागि हो, निदान वा व्यक्तिगत उपचार योजना होइन। योग्य चिकित्सकले तपाईंका लक्षण र स्वास्थ्य इतिहास मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।

यो मार्गदर्शन सामान्य शिक्षाका लागि हो, निदान वा व्यक्तिगत उपचार योजना होइन। योग्य चिकित्सकले तपाईंका लक्षण र स्वास्थ्य इतिहास मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।

More condition guidesथप अवस्था मार्गदर्शिकाहरू

नेपालीमा पढ्नुहोस् →

→
Health Quiz
Test yourself on this topic
8 questions on Sugar (Diabetes) (चिनी रोग (मधुमेह)) — every answer explained
Share This
NepalDoc — Nepal’s Healthcare Super-App. A public directory.
This page is general information, not medical advice. यो पृष्ठ सामान्य जानकारी हो।
Verify doctor credentials at nmc.org.np.